Cilt 26, Sayı 1, Sayfalar 63 - 83 2015-07-07

Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği

Gülsüm Ercan [1] , Özge Can [2]

287 359

Deyimler, asıl anlamları dışında kullanılarak bir duygu, düşünce ya da durum anlatan, anlatım özgünlüğü olan ve bir kültürün zenginliklerini gösteren kalıplaşmış yapılardır. Bu çalışmada deyim sözlüklerinde deyimlerin nasıl ulamlaştırılması gerektiği tartışılmakta ve sonuç olarak alfabetik sıralanışa göre sunuma alternatif olabilecek edimbilimsel bir strateji önerisi yapılmaktadır. Çalışmanın veritabanını Türkiye’de en çok satılan 3 deyim sözlüğünde yer alan içinde “erkek” sözcüğünün geçtiği ve içinde “erkek” sözcüğü kullanılmadığı halde “erkek”e gönderimde bulunan Türkçe deyimler oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda, önceki çalışmalardaki sözdizimsel ve anlambilimsel deyim sınıflandırmalarının deyimlerin ulamlaştırılmasına ilişkin kapsamlı bir veri sağlayamadıkları; bu nedenle, deyim sözlüklerinin edimbilimsel ölçütler dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiği saptanmıştır. Bu sonuç, hem Türkçenin anadil ve yabancı dil olarak öğretilmesi için ders materyallerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak hem de kültür ve düşünce dünyasının birer yansıması olan deyimlerin kavramsal ulamlarının ortaya konması, günümüzde çok çalışılmaya başlanan anlambilimsel ağ araştırmalarını da kapsayan bilgisayarlı dilbilim çalışmaları için Türkçenin kavram haritasının çıkartılması için bir başlangıç olacaktır
Deyimler, asıl anlamları dışında kullanılarak bir duygu, düşünce ya da durum anlatan, anlatım özgünlüğü olan ve bir kültürün zenginliklerini gösteren kalıplaşmış yapılardır. Bu çalışmada deyim sözlüklerinde deyimlerin nasıl ulamlaştırılması gerektiği tartışılmakta ve sonuç olarak alfabetik sıralanışa göre sunuma alternatif olabilecek edimbilimsel bir strateji önerisi yapılmaktadır. Çalışmanın veritabanını Türkiye’de en çok satılan 3 deyim sözlüğünde yer alan içinde “erkek” sözcüğünün geçtiği ve içinde “erkek” sözcüğü kullanılmadığı halde “erkek”e gönderimde bulunan Türkçe deyimler oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda, önceki çalışmalardaki sözdizimsel ve anlambilimsel deyim sınıflandırmalarının deyimlerin ulamlaştırılmasına ilişkin kapsamlı bir veri sağlayamadıkları; bu nedenle, deyim sözlüklerinin edimbilimsel ölçütler dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiği saptanmıştır. Bu sonuç, hem Türkçenin anadil ve yabancı dil olarak öğretilmesi için ders materyallerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak hem de kültür ve düşünce dünyasının birer yansıması olan deyimlerin kavramsal ulamlarının ortaya konması, günümüzde çok çalışılmaya başlanan anlambilimsel ağ araştırmalarını da kapsayan bilgisayarlı dilbilim çalışmaları için Türkçenin kavram haritasının çıkartılması için bir başlangıç olacaktır.
  • Akar, Y. (1991). Türkçe Deyimler ve Sorunları. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi Adana.
  • Aksan, D.(1996). Türkçenin Sözvarlığı. Engin Yay, Ankara.
  • Aksan, D. (2007). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim). Ankara: TDK Yayınları.
  • Aksoy, A.Ö. (2007). Deyimler Sözlüğü 2. Ankara: İnkılâp Kitapevi.
  • Aktaş, A. (2008). Karşılaştırmalı dilbilim açısından Türkçe ve Almanca Deyimlerde Kadın. Bildiri Kitabı: Bir Bilim Kategorisi Olarak “Kadın” Uluslararası Sempozyumu. Edebiyat, Dil ve Kültür Çalışmalarında Kadın. Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eskişehir, 2008, s. 31-37.
  • Arıca-Akkök, E. (2009). Yabancı Dilde Deyimlerin Öğretimi. Dil Dergisi (143), s. 59- 77.
  • Aygün, M. (2003). Türkçe ve Almanca’da “Göz”le İlgili Deyimler’in İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1,71-88
  • Batur, Z. (2011). Atasözü ve deyimlerde kadın ve kadının sosyopsikolojik özellikleri. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/3 Summer 2011, p. 577-584 TURKEY.
  • Cacciari, C. ve Levorato, M.C. (1998). The Effect of Semantic Analyzability of Idioms içinde Metalinguistic Tasks, Metaphor and Symbol, Vol. 13 (3), 159-177.
  • Demir, C. (2008). Türkçede Deyimlerin Sözdizimsel Özellikleri. Türk Dili, s. 677, ss. 428-444.
  • Gibbs, R. W. (1994). The Poetics of Mind: Figurative Thought, Language and Understanding. UK: Cambridge University Press.
  • Gencan, T. N. (2001). Dilbilgisi. Ankara: Ayraç.
  • Glucksberg, S. (1993). Idiom Meanings and Allusional Contexts içinde Idioms: Precessing, Structure and Interpretation C. Cacciari and P. Tobossi (haz.) Italy: Lawrence Erbaum Associates, Publishers.
  • Gökdayı, H. (2008). Türkçe’de Kalıp Sözler. Bilig Dergisi, 44, 89-110.
  • Gözler, H. F. (1983). Örnekleriyle Türkçemizin Açıklamalı Büyük Deyimler Sözlüğü. İstanbul: Inkılap ve Aka Kitabevleri.
  • Korkmaz, Z. (1992), Gramer Terimleri Sözlüğü, TDK Yay., Ankara.
  • Nunberg, G. (1978). The Prgamatics of Reference. Bloomington: India University Linguistics Club.
  • Nunberg, G., Sag, I. A. ve Wasow, T. (1994). Idioms. Language, Vol. 70(3), 491-509.
  • Püsküllüoğlu, Ali (1998). Türkçe Deyimler Sözlüğü. Ankara: Arkadaş Yayınevi.
  • Sinan, A. T. (2001). Türkçenin Deyim Varlığı. Malatya: Kubbealtı Yayıncılık.
  • Sözer, V. (2001). Deyimler Sözlüğü. İstanbul: Epsilon
  • Stomatov, S. (2007). Rus Dilinde Deyimlerin Tarihsel (Etimolojik) Açıdan İncelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • Tursunova, A. (2007). Kırgızca ve Türkçede “Göz” ve Türkçede “Göz” ile İlgili Deyimler ve Çağrışım Alanlarının Karşılaştırılması, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • Tursunova, A. (2005). Türkçe Sözlük Ankara: TDK Yayınları.
  • Türközü. S.G. ve Ferendeci. S.Y. (2005). Türkçe ve Korecedeki ‘Baş (kafa)’ ve Başta Bulunan Organ Adlarıyla İlgili Deyimlerin İncelenmesi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi. Cilt 44-Sayı 1.
  • Uzun, L. (1991). Deyimleşme ve Türkçe’de Deyimleşme Dereceleri. Ankara Üniversitesi, Ankara.
  • Vardar, B. (2002). Açıklamalı Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınlar.
  • Yule, G. (2000). Pragmatics. Oxford: OUP.
Birincil Dil tr
Konular
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Gülsüm Ercan
E-posta: songul.ercan@deu.edu.tr

Yazar: Özge Can
E-posta: ozge.can@deu.edu.tr

Bibtex @ { dad62309, journal = {Dilbilim Araştırmaları Dergisi}, issn = {1300-8552}, address = {BÜTEK Boğaziçi Eğitim Turizm Teknopark Uygulama ve Dan. Hiz. San. Tic. A.Ş.}, year = {2015}, volume = {26}, pages = {63 - 83}, doi = {10.18492/da.87479}, title = {Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği}, language = {tr}, key = {cite}, author = {Can, Özge and Ercan, Gülsüm} }
APA Ercan, G , Can, Ö . (2015). Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 26 (1), 63-83. DOI: 10.18492/da.87479
MLA Ercan, G , Can, Ö . "Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği". Dilbilim Araştırmaları Dergisi 26 (2015): 63-83 <http://dad.boun.edu.tr/issue/4530/62309>
Chicago Ercan, G , Can, Ö . "Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği". Dilbilim Araştırmaları Dergisi 26 (2015): 63-83
RIS TY - JOUR T1 - Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği AU - Gülsüm Ercan , Özge Can Y1 - 2015 PY - 2015 N1 - doi: 10.18492/da.87479 DO - 10.18492/da.87479 T2 - Dilbilim Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 63 EP - 83 VL - 26 IS - 1 SN - 1300-8552-2587-0939 M3 - doi: 10.18492/da.87479 UR - http://dx.doi.org/10.18492/da.87479 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Dilbilim Araştırmaları Dergisi Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği %A Gülsüm Ercan , Özge Can %T Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede “erkek”e gönderimde bulunan deyimler örneği %D 2015 %J Dilbilim Araştırmaları Dergisi %P 1300-8552-2587-0939 %V 26 %N 1 %R doi: 10.18492/da.87479 %U 10.18492/da.87479