The documentation of endangered languages: The case of Cankiri Poshas

Melike Üzüm; Nurettin Demir

doi:10.18492/dad.1582653

EN TR

The documentation of endangered languages: The case of Cankiri Poshas

Abstract

This paper examines the methods and techniques used in fieldwork for documenting endangered languages in Anatolia, taking the Çankırı variety of the Posha language as a case in point. The data for the study were collected from Çankırı Poshas between 2010 and 2015. As pointed out in previous studies, the Posha language, including its regional variants, is endangered. However, documenting a minority language poses difficulties depending on the functions of the language in the community and the attitudes of the speakers toward their language. Sharing and discussing these challenges can contribute to the design of more methodologically sound future research and assist in identifying potentially misleading elements in existing data. In this context, this study offers a practice-informed theoretical perspective on the methods and techniques used in the documentation and analysis of an endangered language through examples from the Posha language.

Keywords

Tehlikedeki Dillerin Belgelenmesi: Çankırı Poşaları Örneği

Öz

Bu çalışmada, Anadolu’da tehlike altındaki dillerin belgelenmesine yönelik alan araştırmalarında kullanılan yöntem ve teknikler, Çankırı Poşa dilinden hareketle ele alınmaktadır. Çalışmanın verileri, 2010-2015 yılları arasında Çankırı’daki Poşa topluluğu arasında yürütülen alan araştırmasıyla toplanmıştır. Daha önceki çalışmalarda da işaret edildiği gibi Poşa dili ve varyantları yok olma tehlikesi altındadır. Ancak bir azınlık grubunun konuşma dilini belgelemek, dilin toplumdaki işlevlerine ve konuşurların dile yönelik tutumlarına bağlı zorluklar taşımaktadır. Bu zorlukların paylaşılması ve tartışılması gelecekteki araştırmaların daha öngörülebilir biçimde tasarlanmasına ve mevcut verilerde yanlış yönlendirmelere neden olabilecek unsurların ayırt edilmesine hizmet edebilir. Bu çerçevede çalışmanın amacı, tehlike altındaki bir dilin belgelenmesi ve incelenmesinde kullanılan yöntem ve tekniklere ilişkin uygulamaya dayalı kuramsal bir bakış açısı sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

112R021

Etik Beyan

Informed consent was obtained from all subjects involved in the study with the consent form approved by the Institutional Review Board in Social Sciences and Humanities and Arts at Baskent University (Ankara).

Teşekkür

The data reported in this paper were collected with the financial support by TUBITAK SOBAG 1002—Short Term R&D Funding Program (project number: 112R021).

Kaynakça

Akar, A. (2008). Kalaycı Dili [Tinner Language]. In E. Gürsoy-Naskali & E. Şahin (Eds.), Kültür Tarihimizde Gizli Diller ve Şifreler (pp. 35-51). Picus Yayınları.
Akgül, U. (2004). Poşalar: Buçuk milletin kayıp kültürü [The Posas: Hidden culture of half nation] [Master’s thesis, Hacettepe University, Institute of Social Sciences, Department of Anthropology].
Andrews, P. A. (1989). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. Dr. Ludwig Reichert.
Anumyan, M. (2017). Türkiye’nin Karadeniz Bölgesinde Yaşayan Poşaların Bazı Sorunları Üzerine [On some problems of Poshas living in the Black Sea Region of Turkey]. Batı Ermenistan ve Batı Ermenileri Sorunları Araştırmaları Merkezi https://akunq.net/tr/?p=44548
Arpacı, M. (2019). Lomlar/Poşalar: Etimoloji ve peripatetik toplumsal yapı [Loms/Poshas: Etymology and peripatetic Life Style]. In H. Efe (Ed.), Erzincan’da sosyal damga, kimlik ve yoksulluk (pp. 19-32). Siyasal Kitapevi.
Balabanian, G. (2024). A diachronic analysis of Western Armenian verbal morphology [Doctoral dissertation, University of Pennsylvania].
Benninghaus, R. (1991). Les Tsiganes de la Turquie Orientale. Etudes Tsiganes, 37, 47–60.
Bläsing, U. (1995). Armenisch-Türkisch. Etymologische Betrachtungen ausgehend von Materialien aus dem Hemsingebiet. Rodopi.

Bläsing, U. (2002). Ein Beitrag zu Zigeuner-Jargons, Geheimsprachen und zum argotischen Wortschatz in der Türkei. Einige Bemerkungen zu Caferoğlus Liste aus dem Wortschatz der Elekçi bei Alaçam (Bolu) [Some Remarks concerning Caferoğlu's Vocabulary of the Elekçi Group Living Nearby the Village Alaçam (Bolu)]. Iran & the Caucasus, 6 (1/2), 103-168.
Bowern, C. (2008). Linguistic Fieldwork: A Practical Guide. Palgrave Macmillan.
Bozkurt, T. (2004). Poşalar örneğinde etnisite ve toplumsal cinsiyet ilişkisi [Inter-relationship of ethnicity and gender in the Poshas], [Master’s thesis, Hacettepe University, Institute of Social Sciences, Department of Anthropology].
Brenzinger, M. et al. (2003). Language vitality and endangerment. Paris: UNESCO Ad Hoc Expert Group Meeting on Endangered Languages. http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/00120-EN.pdf.
Bulut, C. (2002). Evliya Çelebi as a Linguist and Dialectologist: 17th Century East Anatolian and Azeri Turkic Dialects. In N. Tezcan & K. Atlansoy (Eds.), Evliyā Çelebi ve Seyahatname (pp. 49–64). EMU Press.
Bulut, C. (2006). Syntactic traces of Turkic-Iranian contiguity. An areal survey of language contact-induced shift in patterns of relativization. In L. Johanson & C. Bulut (Eds.), Turkic-Iranian contact areas. Historical and linguistic aspects (pp. 165-208). Harrassowitz.
Bulut, C. (Ed.) (2018). Linguistic minorities in Turkey and Turkic-speaking minorities of the periphery. Harrassowitz. https://doi.org/10.2307/j.ctvckq4v1
Caferoğlu, A. (1940). Anadolu Diyalektolojisi üzerine Malzeme I [Materials on Dialectology of Anatolia]. İstanbul Üniversitesi.
Caferoğlu, A. (1951). Anadolu illeri ağızlarından derlemeler: Van, Bitlis, Muş, Karaköse, Eskişehir, Bolu ve Zonguldak illeri ağızları [Materials from the dialects of Anatolian provinces: Dialects of Van, Bitlis, Muş, Karaköse, Eskişehir, Bolu, and Zonguldak]. Osman Yalçın Matbaası.
Caferoğlu, A. (1953). Anadolu Abdallarının Gizli Dillerinden Bir İki Örnek [A Few Examples of the Secret Languages of the Anatolian Abdals]. In Fuad Köprülü Armağanı (pp. 77-79). Osman Yalçın Matbaası.
Carling, G., Lindell, L. & Ambrazaitis, G. (2014). Scandoromani: Remnants of a mixed language. Brill.
Çetin, E. (2014). Çankırı Poşalarında sosyal ve dini hayat [Social and religious life in Çankırı Poshas] Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(3), 85-102.
Dankoff, R. (1990). Turkic Languages and Turkish Dialects according to Evliya Çelebi. In B. Brendemoen (Ed.), Altaica Osloensia: Proceedings from the 32nd Meeting of the Permanent International Altaistic Conference (pp. 89-102). Universitetsforlaget.
Demir, N. (2002). Türkiye’de özel diller [Secret languages in Turkey], Yeni Türkiye 43, Türkoloji ve Türk Tarihi Araştırmaları Özel Sayısı I, 422-428.
Demir, N. (2013). Ankara örneğinde ağızların belgelenmesi [Documentation of dialects in the case of Ankara]. TDK.
Demir, N. & Üzüm, M. (2014). Çankırı Poşaları [Poshas of Çankırı]. In N. Demir & F. Yıldırım (Eds.), Prof. Dr. Mehmet Özmen Armağanı (pp. 137-152). Çukurova Üniversitesi.
Demir, N. & Üzüm, M. (2018). Some remarks on the Poshas of Çankırı. In C. Bulut (Ed.), Linguistic Minorities in Turkey and Turkic-Speaking Minorities of the Periphery (pp. 73-88). Harrassowitz.
Doerfer, G. (1983). Temel sözcükler ve Altay dilleri sorunu [Basic vocabulary and the problem of Altaic languages]. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 28-29, 1-16.
Eberhard, D. M., Simons, G. F., & Fennig, C. D. (Eds.) (2024). Ethnologue: Languages of the world. Twenty-eighth edition. SIL International.
Finck, F. N. (1907). Die Sprache der armenischen Ziguener. Mémoires de l’Académie Impériale des Sciences de St. Pétersbourg, VIII série, vol. VIII, n. 5, St. Pétersbourg.
García, O. (2018). Translanguaging, pedagogy and creativity. In J. Erfurt, E. Carporal, & A. Weirich (Eds.). Éducation plurilingue et pratiques langagières: Hommage à Christine Hélot (pp. 39-56). Peter Lang.
Giese, F. (1907). Materialien zur Kenntnis des anatolischen Türkisch, Teil I, Erzählungen und Lieder aus dem Vilayet Konjah. Halle.
Gray, P. S., Williamson, J. B., Karp, D. A., & Dalphin, J. R. (2007). The research imagination: An Introduction to qualitative and quantitative methods. Cambridge University Press.
Grond, A., & Akin, S. (Eds.) (2023). Linguistic and cultural diversity in Central Anatolia. Praesens Verlag.
Haig, G. (2003). Sprachenvielfalt und Sprachenpolitik am Rande Europas: die Minderheitensprachen der Türkei. In D. Metzing (Ed.), Sprachen in Europa. Sprachpolitik, Sprachkontakt, Sprachkultur, Sprachentwiklung, Sprachtypologie (pp. 167-186). Aisthesis
Halasi-Kun, T. (1980). Evliya Çelebi as linguist. Harvard Ukrainian Studies, 3(4), 376-382.
Hancock, I. (1995). On the Migration and Affilition of the Ḍōmba: Iranian Words in Rom, Lom and Dom Gypsy. In Y. Matras (Ed.), Romani in Contact, The history, structure and sociology of a language, 126 (pp. 25-52). John Benjamins Publishing.
Hill, J. H. (2006). The ethnography of language and language documentation. In J. Gippert, N. P. Himmelman, & U. Mosel (Eds.), Essentials of language documentation (pp. 113-128). Mouton de Gruyter.
Kalaycı, H. (2018). Sosyal dışlanma kavramının içerdiklerine dair kavramsal bir çalışma: Çankırı Poşalar örneği [A conceptual study on the contents of the concept of social exclusion: The case of Çankırı Poshas]. SETSCI Conference Indexing System 3, 619-626.
Kaymaz, Z. (2003). Türkiye’deki gizli diller üzerine bir araştırma [A study on secret languages in Turkey]. Ege University.
Kemahlı Garipoğlu, F., & Sezer Şanlı, A. (2021). Etnisite, toplumsal cinsiyet ve siyaset ilişkisini, Erzincan’da Lom/ “Poşa” kadınlar üzerinden değerlendirmek [Evaluating the relationship between ethnicity, gender and politics through Lom/“Poşa” women in Erzincan]. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12 (23), 479-508. https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2021.021
Kenrick, D. (2007). Historical dictionary of the Gypsies. The Scarecrow Press.
Kolukırık, S. (2009). Dünden bugüne Çingeneler [Gypsies from past to present]. Ozan.
Kowalski, T. (1934). Türk dilinin komşu millet dilleri üzerindeki tesiri [The influence of the Turkish language on neighboring languages]. Ülkü, Halkevleri Mecmuası IV (20), 98-105.
Lahdo, A. (2009). The Arabic dialect of Tillo in the region of Siirt: (South-eastern Turkey). Acta Universitatis Upsaliensis, Studia Semitica Upsaliensia 26.
Marsh, A. (2008). Etnisite ve kimlik: Çingenelerin kökeni [Ethnicity and identity: The origin of the Gypsies]. In E. Uzpeder, S. Danova, S. Özçelik, & S. Gökçen (Eds.), Biz buradayız Türkiye’de Romanlar ayrımcı Uygulamalar ve hak mücadelesi [We are here, Romani society in Turkey, discriminatory practices and the struggle for rights] (pp. 19-27). Mart Matbaacılık.
Marushiakova, E. & Popov, V. (2016). Gypsies in Central Asia and the Caucasus. Macmillan.
Matras, Y. (2004). Romani: A linguistic introduction, 2nd ed. Cambridge University Press.
Meillet, A. (1921). Linguistique historique et linguistique générale. Champion.
Mor, G. (2009). Türkiye’deki gizli dillerin ses, şekil ve kavram alanı bakımından incelenmesi [The analysis of the secret languages in the terms of phonology, morphology, and semantics in Turkey] [Master’s thesis, Kafkas University].
Öncül, K. (2019). Türk kültür politikasi ve Lomavrenler [Turkish cultural policy and Lomavren]. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(19), 102-110. https://doi.org/10.33692/avrasyad.628226
Özsoy, A. S. & Y. Türkyılmaz. (2006). Front rounded vowels in the Sinemili dialect of Kirmanchi - a case of language contact. In Turkic-Iranian contact areas. L. Johanson & C. Bulut (Eds.). (pp. 300-309). Harrassowitz.
Öztürk, R. (2009), Kıbrıs’taki gurbetlerin gizli dili. In Rıdvan Öztürk (ed.), Kıbrıs konuşuyor: Kıbrıs ağzı üzerine incelemeler (pp. 229-242). Kesit.
Paspati, A. G. (1870). Etudes sur les Tchingianes ou Bohemiens de l'Empire Ottoman. Constantinople: Imprimerie Antoine Koromela. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5478143g/f33.item.texteImage
Patkanoff, K. P. (1908). Some words on the dialects of Trans-caucasian Gypsies- Boša and Karači. Journal of the Gypsy Lore Society, new series 1, 229–257; 2, 246-266/325-334.
Peterson, T. (2023). 21 Evidentiality. In C. Dagostino, M. Mithun & K. Rice (Eds.), The languages and linguistics of Indigenous North America: A comprehensive guide, Vol 1 (pp. 497-510). De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110600926-021
Pshigusa, E. (2024). Language policies and minority language maintenance: The case of Circassian in Turkey. Journal of Caucasian Studies, 9(15), 107-136.
Räsänen, M. (1926). Eine Sammlung von Māni-liedern aus Anatolien. Suomalais-ugrilainen seura
Sakayan, D. (2000). Modern Western Armenian for the English-speaking world: A Contrastive approach. Arod Books.
Sampson, J. (1927). Notes on Professor R. L. Turner’s ‘The position of Romani in Indo-Aryan’. Journal of the Gypsy Lore Society, third series, 6, 57–68.
Sarhon, K. G. (2011). Ladino in Turkey: The situation today as reflected by the Ladino database project. European Judaism: A Journal for the New Europe, 44(1), 62–71. http://www.jstor.org/stable/41444100
Sarıkaya, M. (2009). Gizli dil ve Abdal Teber Geygelli kimliği [Secret language and Abdal Teber Geygelli etnicity]. In Gönül Pultar (Ed.), Kimlikler lütfen. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları.
Scala, A. (2014). The mixed language of the Armenian Bosha (Lomavren) and its inflectional morphology: some considerations in light of Armenian dialectal variation. ANNALI, del Dipartimento di Studi Letterari, Linguistici e Comparati Sezione linguistica, 3, 233-250.
Sevinçli, E. (2009). Özel / Gizli bir dil: Çepni dili [A special/secret language]. Journal of Yasar University, 4(13), 1923-1949.
Sitaridou, I., Jones, M. C., & Ogilvie, S. (2013). Greek-speaking enclaves in Pontus today: The documentation and revitalization of Romeyka. In M. C. Jones & Sarah Ogilvie (Eds.) Keeping Languages Alive: Documentation, Pedagogy and Revitalization (pp. 98–112). Cambridge University Press.
Soravia, G. (1984). A wandering voice: The language of the Gypsies. In E. Glissant, The Gypsies, The Unesco Courier: a window open on the world, XXXVII, 10 (pp. 21-23). Illus.
Swadesh, M. (1971). The origin and diversification of language. Published posthumously.
Tadmor, U., Haspelmath, M., & Taylor, B. (2010). Borrowability and the notion of basic vocabulary. Diachronica, 27 (2), 226-246.
Tietze, A. (1982). Zum Argot der Anatolischen Abdal (Gruppe Teber). Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hung. Tomus XXXVI (1-3), 521-532.
Tietze, A. (2016). Tarihi ve etimolojik Türkiye Türkçesi sözlüğü [Historical and etymological dictionary of Turkey Turkish]. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
Turner, R. L. (1926). The position of Romani in Indo-Aryan. Journal of the Gypsy Lore Society, 5, 145–189
Üzüm M., & Gökter, B. (2018). Çankırı Poşa dili örneğinde elektronik sözlük hazırlama önerisi [An electronic dictionary preparation proposal in the case of Çankırı Poşa language]. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 173-189.
Üzüm, M. (2012). Çankırı Poşaları: Dil ve Kültür Araştırması [Poshas of Çankırı: A study on language and culture] [Master’s thesis, Hacettepe University, Graduate School of Social Sciences, Department of Turkish Language and Literature].
Üzüm, M. & Demir, N. (2023). A linguistic analysis of the Posha language. In S. Akın and A. Grond (Eds.), Linguistic and cultural diversity in Central Anatolia (pp. 123-145). Verlag Reichert.
Üzüm, M., Demir, N & Bagriacik, M. (2023). Recycling a mixed language: Posha. Languages, 8 (1), 52. https://doi.org/10.3390/languages8010052
Vaux, B. & Cooper, J. (2005). Introduction to linguistic field methods. Lincom Europa.
Voskanian, V. (2002). The Iranian loan-words in Lomavren, the secret language of the Armenian Gypsies. Iran and the Caucasus, 6 (1-2), 169-180.
Voskanian, V. (2011). Lomavren jazyk [Lomavren Language]. In T. Oranskaja, Y. Mazurova, A. Kibrik, L. Kulikov & A. Rusakov (Eds.), Jazyki mira. Novye Indoarijskie jazyki (pp. 811–818). Akademia Nauk.
Yıldırım, F. (2008). Teber Dili [Teber language]. In E. Gürsoy-Naskali & E. Şahin (Eds.), Kültür tarihimizde gizli diller ve şifreler (pp. 52-74). Picus.
Yıldırım, F. (2011). Abdal gizli dili, inceleme-sözlük [Secret language of Abdals, Analisis and Lexicon]. Karahan.
https://en.wal.unesco.org/countries/turkiye

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Dil Belgeleme ve Açıklama , Dilbilim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Melike Üzüm ^*
0000-0002-2338-8066
Türkiye

Nurettin Demir
0000-0002-3891-6546
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

10 Kasım 2024

Kabul Tarihi

17 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 36 Sayı: 3 - Türkiye'de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek)

DOI

https://doi.org/10.18492/dad.1582653

IZ

https://izlik.org/JA27RX92MS

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Üzüm, M., & Demir, N. (2026). The documentation of endangered languages: The case of Cankiri Poshas. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 36(3 - Türkiye’de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek), 231-259. https://doi.org/10.18492/dad.1582653