Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma

Hamide Çakır Sarı

doi:10.18492/dad.1601755

EN TR

Rhetorical Organization of Conclusion Sections in Turkish Linguistics Research Articles

Öz

Research articles constitute a significant genre of academic writing and typically consist of abstract, introduction, methodology, results, discussion, and conclusion sections. The conclusion section serves to evaluate the study, highlight the significance of the findings, and present general implications of the research. In the field of linguistics, the conclusion sections of Turkish research articles constitute a noteworthy site of inquiry, as they reflect the writing practices and expectations of the disciplinary discourse community. This study examines the types, frequency, and sequencing of moves and steps employed in these sections based on the framework of Yang and Allison (2003). The corpus consists of conclusion sections drawn from research articles published in the Journal of Linguistics Research between 2000-2023. The findings reveal that the conclusion sections predominantly rely on two major moves, namely “summarizing the study” and “evaluating the study.” Moreover, the results indicate a preference for a linear pattern and a dominant sequence in the organization of conclusion sections.

Anahtar Kelimeler

Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma

Öz

Araştırma yazıları, bilimsel metinlerin önemli bir türü olarak genellikle özet, giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Sonuç bölümü ise çalışmanın değerlendirilmesini, bulguların önemini ve araştırmaya dayalı genel önerilerin aktarılmasını sağlamaktadır. Dilbilim alanında Türkçe yazılmış araştırma yazılarının sonuç bölümleri, söylem topluluğunun yazma alışkanlıklarını ve beklentilerini yansıtması bakımından önemli bir inceleme alanı sunmaktadır. Bu çalışmada, Yang ve Allison (2003)’un sözbilimsel yapı çerçevesi temelinde, sonuç bölümlerinde kullanılan hamle ve adımların türleri, kullanım sıklıkları ve dizilişleri incelenmiştir. Çalışmanın bütüncesi, 2000-2023 yılları arasında Dilbilim Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanmış araştırma yazılarının sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Bulgular, sonuç bölümlerinin genellikle “çalışmayı özetleme” ve “çalışmayı değerlendirme” olmak üzere iki temel hamleye dayandığını göstermiştir. Ayrıca, bu bölümlerde çoğunlukla çizgisel bir örüntünün tercih edildiği ve baskın bir sıralamanın izlendiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Adel, S. M. R., ve Ghorbani Moghadam, R. (2015). A comparison of moves in conclusion sections of research articles in psychology, Persian literature, and applied linguistics. Teaching English Language, 9(2), 167–191. https://doi.org/10.22132/tel.2015.53729
Alanka, D. (2024). İçerik analizi: Teorik bir çerçeve olarak nitel bir araştırma yöntemi. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 62–82.
Altınkurt, L. (2007). Sanat eğitimi ile ilgili lisansüstü tezlerin incelenmesi. Millî Eğitim, 173, 105–113.
Amaliah, A., Dalimunte, A. A., Chaniago, A. F., ve Syafitri, L. N. (2024). Genre analysis of conclusion chapters in master’s TEFL theses: Evidence from Indonesian postgraduates. Pioneer: Journal of Language and Literature, 16(1), 80–93. https://doi.org/10.36841/pioneer.v16i1.4132
Amnuai, W., ve Wannaruk, A. (2013). A move-based analysis of the conclusion sections of research articles published in international and Thai journals. The Southeast Asian Journal of English Language Studies, 19(2), 53–56.
Anthony, L. (1999). Writing research article introductions in software engineering: How accurate is a standard model? IEEE Transactions on Professional Communication, 42(1), 38–46. https://doi.org/10.1109/47.749366
Aslam, I., ve Mehmood, D. A. (2014). Genre analysis of conclusion sections of Pakistani research articles in natural and social sciences. Journal of Natural Sciences Research, 4(22), 106–112.
Ataman, O., ve Aslanargun, E. (2021). Nitel makalelerde tartışma ve sonuç bölümünün yapılandırılması üzerine bir analiz. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 9(1), 96–118.

Berger, M., Meurer, J. L., ve Dellagnelo, A. K. (2008). Conclusions as components of research articles across Portuguese as a native language, English as a native language, and English as a foreign language: A contrastive genre study. The ESPecialist, 29, 233–253.
Brett, P. (1994). A genre analysis of the results section of sociology articles. English for Specific Purposes, 13(1), 47–59.
Bruce, I. (2009). Results sections in sociology and organic chemistry articles: A genre analysis. English for Specific Purposes, 28(2), 105–124. https://doi.org/10.1016/j.esp.2008.12.005
Bunton, D. (2005). The structure of PhD conclusion chapters. Journal of English for Academic Purposes, 4(3), 207–224.
Çakır, H., ve Fidan, Ö. (2015). A contrastive study of the rhetorical structure of Turkish and English research article abstracts. In D. Zeyrek, Ç. Sağın Şimşek, U. Ataş, ve J. Rehbein (Yay. haz.), Ankara papers in Turkish and Turkic linguistics (ss. 367–378). Harrassowitz Verlag.
Çocuk, H. E., ve Arı, B. (2018). Makale giriş bölümlerinin sözbilimsel yapılarının incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 988–1003. https://doi.org/10.17860/mersinefd.450295
Deng, L., ve He, P. (2023). “We may conclude that:” A corpus-based study of stance-taking in conclusion sections of RAs across cultures and disciplines. Frontiers in Psychology, 14, 1175144. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1175144
Deng, L., He, P., ve Gao, X. (2025). Move–stance connection in Chinese and English research article conclusion sections: A cross-linguistic study. Journal of English for Academic Purposes, 76, 101520. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2025.101520
Derewianka, B. (2003). Grammatical metaphor in the transition to adolescence. A.-M. Simon-Vandenbergen, M. Taverniers ve L. J. Ravelli (Ed.), Grammatical metaphor: Views from systemic functional linguistics (Current Issues in Linguistic Theory, Cilt 236, s. 185–219) içinde. John Benjamins.
Díaz Cintas, J. ve Remael, A. (2007). Audiovisual translation: Subtitling (Translation Practices Explained, Cilt 11). St. Jerome Publishing.
Dudley-Evans, T. (1994). Genre analysis: An approach to text analysis for ESP. In M. Coulthard (Yay. haz.), Advances in written text analysis (ss. 219–228). Routledge.
Farneste, M. (2017). Moves in the sections “Conclusion” and “Conclusions” in applied linguistics research articles. Baltic Journal of English Language, Literature and Culture, 7, 58–73. https://doi.org/10.22364/BJELLC.07.2017.04
Fidan, Ö. (2008). Türkiye’de dilbilim alanında öğrenciler tarafından yazılan araştırma yazılarının giriş bölümlerinde türe özgü yapılanmalar [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
Fidan, Ö., ve Cem-Değer, A. (2008). Türkçe yazılmış dilbilim araştırma yazılarının giriş bölümlerindeki alıntılama örüntüleri. In Y. Aksan ve M. Aksan (Yay. haz.), 21. Ulusal Dilbilim Kurultayı Bildiri Kitabı (ss. 188–196). Mersin Üniversitesi Yayınları.
Ghanbar, H., ve Rezvani, R. (2023). Research questions in applied linguistics research: A microscopic analysis of their distributional and syntactical aspects. Journal of Research in Applied Linguistics, 14(1), 156–167. https://doi.org/10.22055/RALS.2023.18074
Hirano, E. (2009). Research article introductions in English for specific purposes: A comparison between Brazilian Portuguese and English. English for Specific Purposes, 28(4), 240–250. https://doi.org/10.1016/j.esp.2009.02.001
Holmes, R. (1997). Genre analysis and the social sciences: An investigation of the structure of research article discussion sections in three disciplines. English for Specific Purposes, 16(4), 321–337. https://doi.org/10.1016/S0889-4906(96)00038-5
Hopkins, A., ve Dudley-Evans, T. (1988). A genre-based investigation of the discussion sections in articles and dissertations. English for Specific Purposes, 7(2), 113–121. https://doi.org/10.1016/0889-4906(88)90029-4
Huber, E., ve Uzun, L. S. (2000). Dilbilim alanında Türkçe yazılan bilimsel metinler üzerine gözlemler. In S. Özsoy ve E. E. Taylan (Yay. haz.), XIII. Dilbilim Kurultayı Bildirileri (ss. 201–215). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
Huber, E., ve Uzun, L. S. (2001). Metin türü ve yazma edimi ilişkisi: Bilimsel metin yazma edimi. In S. Şener (Yay. haz.), Dilbilim Araştırmaları (ss. 7–20). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Hyland, K. (2000). Disciplinary discourses: Social interactions in academic writing. Longman.
İşeri, K., ve Şen, E. (2017). Yabancılara Türkçe öğretimi alanında Türkçe yazılan bilimsel metinlerin incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(1), 434–446. https://doi.org/10.18298/ijlet.1694
Joseph, R., Lim, J. M. H., ve Nor, N. A. M. (2014). Communicative moves in forestry research introductions: Implications for the design of learning materials. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 134, 53–69. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.04.224
Kan, M. O. (2014). Sözbilimsel yapı temelli bir metindilbilim çözümlemesi: Türkçe eğitimi alanındaki yüksek lisans tezlerinin sözbilimsel yapı özellikleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
Kan, M. O., ve Uzun, G. L. (2014). Türkçe eğitimi alanındaki yüksek lisans tezlerinin bulgular, tartışma, sonuç bölümlerine ilişkin sözbilimsel yapı özellikleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(3), 1–19.
Kanoksilapatham, B. (2005). Rhetorical structure of biochemistry research articles. English for Specific Purposes, 24(3), 269–292. https://doi.org/10.1016/j.esp.2004.08.003
Kanoksilapatham, B. (2015). Distinguishing textual features characterizing structural variation in research articles across three engineering sub-discipline corpora. English for Specific Purposes, 37, 74–86. https://doi.org/10.1016/j.esp.2014.06.008
Kawase, T. (2024). Move combinations in the conclusion section of applied linguistics research articles. Pragmatics. https://doi.org/10.1075/prag.22070.kaw
Kress, G. R. (1989). Linguistic processes in sociocultural practice. Oxford University Press.
Lakic, I. (1997). Genre analysis of article introductions in economics. ASP: La revue du GERAS, (15–18), 409–426. https://doi.org/10.4000/asp.3239
Le, T. N. P., ve Harrington, M. (2015). Phraseology used to comment on results in the discussion section of applied linguistics quantitative research articles. English for Specific Purposes, 39, 45–61. https://doi.org/10.1016/j.esp.2015.03.003
Lim, J. M. H. (2010). Commenting on research results in applied linguistics and education: A comparative genre-based investigation. Journal of English for Academic Purposes, 9(4), 280–294. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2010.10.001
Liu, Y., ve Buckingham, L. (2018). The schematic structure of discussion sections in applied linguistics and the distribution of metadiscourse markers. Journal of English for Academic Purposes, 34, 97–109. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2018.04.002
Loi, C. K. (2010). Research article introductions in Chinese and English: A comparative genre-based study. Journal of English for Academic Purposes, 9(4), 267–279. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2010.09.004
Lorés, R. (2004). On RA abstracts: From rhetorical structure to thematic organisation. English for Specific Purposes, 23(3), 280–302. https://doi.org/10.1016/j.esp.2003.06.001
Luyckx, B., Delbeke, T., Van Waes, L., Leijten, M. ve Remael, A. (2010). Live subtitling with speech recognition: Causes and consequences of text reduction (Artesis VT Working Papers in Translation Studies, 2010-1). Artesis University College Antwerp.
Martin, P. M. (2003). A genre analysis of English and Spanish research paper abstracts in experimental social sciences. English for Specific Purposes, 22(1), 25-43.
Morales, R. C. (2012). Conclusions in research articles: A Filipino-Japanese contrastive rhetoric study. Philippine ESL Journal, 8, 83–95.
Motta-Roth, D. (1995). Rhetorical features and disciplinary cultures: A genre-based study of academic book reviews in linguistics, chemistry, and economics [Yayımlanmamış doktora tezi]. Universidade Federal de Santa Catarina.
Nwogu, K. N. (1997). The medical research paper: Structure and functions. English for Specific Purposes, 16(2), 119–138. https://doi.org/10.1016/S0889-4906(97)85388-4
Ötügen, R. (2020). Analysis of the final chapters of ELT dissertations written by Turkish and Anglophone researchers [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
Painter, C. (2003). The use of a metaphorical mode of meaning in early language development. A.-M. Simon-Vandenbergen, M. Taverniers ve L. J. Ravelli (Ed.), Grammatical metaphor: Views from systemic functional linguistics (Current Issues in Linguistic Theory, Cilt 236, s. 151–167) içinde. John Benjamins.
Posteguillo, S. (1999). The schematic structure of computer science research articles. English for Specific Purposes, 18(2), 139–160.
Robert, A. D., ve Bouillaguet, A. (1997). Analyse de contenu. Presses Universitaires de France.
Ruhi, Ş. (2002). Türkçe psikoloji makalelerinde tartışma yapısı. In L. Uzun ve E. Huber (Yay. haz.), Türkçede bilgi yapısı ve bilimsel metinler (ss. 203–224). Die Blaue Eule.
Salager-Meyer, F. (1990). Discoursal flaws in medical English abstracts: A genre analysis per research- and text-type. Text—Interdisciplinary Journal for the Study of Discourse, 10(4), 365–384. https://doi.org/10.1515/text.1.1990.10.4.365
Samraj, B. (2002). Introductions in research articles: Variations across disciplines. English for Specific Purposes, 21(1), 1–17. https://doi.org/10.1016/S0889-4906(00)00023-5
Shehzad, W. (2011). Outlining purposes, stating the nature of the present research, and listing research questions or hypotheses in academic papers. Journal of Technical Writing and Communication, 41, 139–160.
Sheldon, E. (2011). Rhetorical differences in RA introductions written by English L1 and L2 and Castilian Spanish L1 writers. Journal of English for Academic Purposes, 10(4), 238–251. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2011.08.004
Simon, J., ve Burstein, P. (1985). Basic research methods in social sciences. Random Press.
Soler-Monreal, C. (2016). A move–step analysis of the concluding chapters in computer science PhD theses. Ibérica: Revista de la Asociación Europea de Lenguas para Fines Específicos (AELFE), 32, 105–132.
Soler-Monreal, C., Carbonell-Olivares, M., ve Gil-Salom, L. (2011). A contrastive study of the rhetorical organization of English and Spanish PhD thesis introductions. English for Specific Purposes, 30, 4–17.
Swales, J. (1990). Genre analysis. Cambridge University Press.
Swales, J. M., ve Feak, C. B. (1994). Academic writing for graduate students. The University of Michigan Press.
Şen, E. (2021). Sosyal bilimler makale özetlerinin sözbilimsel yapısı. Dil Dergisi, 172(2), 59–76. https://doi.org/10.33690/dilder.903900
Şenöz Ayata, C. (2006). Türkçe dilbilim metinlerinin kurgulanış biçimleri. In S. Yağcıoğlu ve A. C. Değer (Yay. haz.), Advances in Turkish linguistics: Proceedings of the 12th International Conference on Turkish Linguistics (ss. 355–366). Dokuz Eylül Yayınları.
Tabatabaei, O., ve Azimi, L. (2015). Rhetorical conventions in the conclusion genre: Comparing English and Persian research articles in the field of social studies. Mediterranean Journal of Social Sciences, 6(6), 372–379. https://doi.org/10.5901/mjss.2015.v6n6s1p372
Thompson, D. K. (1993). Arguing for experimental “facts” in science: A study of research article results sections in biochemistry. Written Communication, 10(1), 106–128. https://doi.org/10.1177/0741088393010001004
Toprak, T. E. (2011). The textual organization of “discussion” and “conclusions” sections of research articles in applied linguistics [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
Torr, J. ve Simpson, A. (2003). The emergence of grammatical metaphor: Literacy-oriented expressions in the everyday speech of young children. A.-M. Simon-Vandenbergen, M. Taverniers ve L. J. Ravelli (Ed.), Grammatical metaphor: Views from systemic functional linguistics (Current Issues in Linguistic Theory, Cilt 236, s. 169–183) içinde. John Benjamins.
Uzun, L. (2001). Bilimsel metne özgü önbiçimlenişler ve bilimsel metin yazma edimi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 12(Güz), 197–204.
Uzun, L. (2002). Dilbilim alanında Türkçe yazılan araştırma yazılarında metin dünyasına ilişkin düzenlemeler. In L. Uzun ve E. Huber (Yay. haz.), Türkçede bilgi yapısı ve bilimsel metinler (ss. 203–224). Die Blaue Eule.
Williams, I. A. (1999). Results sections of medical research articles: Analysis of rhetorical categories for pedagogical purposes. English for Specific Purposes, 18(4), 347–366. https://doi.org/10.1016/S0889-4906(98)00003-9
Yang, R., ve Allison, D. (2003). Research articles in applied linguistics: Moving from results to conclusions. English for Specific Purposes, 22(4), 365–385. https://doi.org/10.1016/S0889-4906(02)00026-1
Yarar, E. (2001). Bilimsel araştırma makalelerindeki “giriş bölümleri”nin söylem yapıları. In Ö. Ekmekçi (Yay. haz.), XIV. Dilbilim Kurultayı Bildirileri (ss. 110–123). Çukurova Üniversitesi Yayınları.
Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Zamani, G., ve Ebadi, S. (2016). Move analysis of the conclusion sections of research papers in Persian and English. Cypriot Journal of Educational Sciences, 11(1), 9–20.
Zeyrek, D. (2002). Psikoloji makalelerinde üstsöylem belirleyicileri. In L. Uzun ve E. Huber (Yay. haz.), Türkçede bilgi yapısı ve bilimsel metinler (ss. 225–242). Die Blaue Eule.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dil Kullanım Bilimi, Söylem ve Bağlamsal Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hamide Çakır Sarı ^*
0000-0002-0136-8216
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

15 Aralık 2024

Kabul Tarihi

20 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 37 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.18492/dad.1601755

IZ

https://izlik.org/JA27PK23DB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çakır Sarı, H. (2026). Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 37(1), 67-96. https://doi.org/10.18492/dad.1601755

AMA

1.Çakır Sarı H. Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma. JLR. 2026;37(1):67-96. doi:10.18492/dad.1601755

Chicago

Çakır Sarı, Hamide. 2026. “Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 37 (1): 67-96. https://doi.org/10.18492/dad.1601755.

EndNote

Çakır Sarı H (01 Haziran 2026) Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 37 1 67–96.

IEEE

[1]H. Çakır Sarı, “Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma”, JLR, c. 37, sy 1, ss. 67–96, Haz. 2026, doi: 10.18492/dad.1601755.

ISNAD

Çakır Sarı, Hamide. “Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 37/1 (01 Haziran 2026): 67-96. https://doi.org/10.18492/dad.1601755.

JAMA

1.Çakır Sarı H. Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma. JLR. 2026;37:67–96.

MLA

Çakır Sarı, Hamide. “Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, c. 37, sy 1, Haziran 2026, ss. 67-96, doi:10.18492/dad.1601755.

Vancouver

1.Hamide Çakır Sarı. Dilbilim Alanındaki Türkçe Araştırma Yazılarının Sonuç Bölümlerinde Sözbilimsel Yapılanma. JLR. 01 Haziran 2026;37(1):67-96. doi:10.18492/dad.1601755