Mapping Laz and Homshetsma in the Black Sea region: Kemalpaşa

Ahmet Batuhan Çelik; Rızvan Güven; Mehmet Akkuş

doi:10.18492/dad.1588200

TR EN

Lazca ve Hemşinçenin Karadeniz Bölgesinde Haritalanması: Kemalpaşa

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesinde yaşayan Lazca ve Hemşince konuşan dil topluluklarının kullandığı adları detaylı bir şekilde incelemektedir. Bu bölge, Güney Kafkas dil ailesine mensup olan Lazca ve Hint-Avrupa dil ailesine üye olan Hemşince ile zengin bir dil çeşitliliğine sahiptir. Karadeniz bölgesinin karmaşık dilsel manzarası, tarihsel göçler ve çeşitli etnik gruplar arasındaki etkileşimlerin bir sonucudur (Kırzıoğlu, 1976; Simonian, 2007). Bu araştırma, bir sözlük atlası yaklaşımı kullanarak Kemalpaşa'daki Laz ve Hemşin konuşucuları arasındaki kelime dağarcığı farklılıklarını ve benzerliklerini haritalandırmaktadır. Veri toplama süreci, Laz ve Hemşin anadil konuşucuları ile yapılan kapsamlı saha çalışmaları, röportajlar ve veri derleme çalışmalarıyla gerçekleştirilmiştir. Lazca ve Hemşincenin benzersiz sözlüksel özelliklerini vurgulayan bu çalışma, bölgedeki daha geniş sosyolinguistik dinamiklere de ışık tutarak dil teması, değişimi ve korunması hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bulgular, kültürel ve dilsel çeşitliliğin önemini vurgulamakta ve Türkiye'deki azınlık dillerinin korunmasını destekleyen politikaların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu ilk cilt, Laz ve Hemşin konuşucularının yaşadığı farklı bölgeler arasında yapılacak karşılaştırmalı çalışmalar için bir temel oluşturmaktadır. Sözlük atlası, Kafkas dil bölgesine ilgi duyan dilbilimciler ve antropologlar için önemli bir kaynak olup, bu tehlike altındaki dillerin korunması ve anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mapping Laz and Homshetsma in the Black Sea region: Kemalpaşa

Abstract

This study presents a detailed examination of the nouns used by the Laz and Homshetsma-speaking communities in the Kemalpaşa district of Artvin, Türkiye. It aims to document and analyze the lexical features of these two endangered minority languages, which belong to the South Caucasian and Indo-European language families, respectively. The Black Sea region’s complex linguistic landscape results from historical migrations and interactions among various ethnic groups (Kırzıoğlu, 1976; Simonian, 2007). Using a lexical atlas approach, this research maps out the vocabulary differences and similarities between Laz and Homshetsma speakers in Kemalpaşa. Data collection involved extensive fieldwork, including interviews and data elicitation with Laz and Homshetsma native speakers. By highlighting the unique lexical traits of Laz and Homshetsma, the study also sheds light on the broader sociolinguistic dynamics of the region, offering insights into language contact, shift, and maintenance. The findings underscore the importance of cultural and linguistic diversity, advocating for policies that support the preservation of minority languages in Türkiye. This initial volume sets the stage for further comparative studies across different regions inhabited by Laz and Homshetsma speakers. This atlas serves as a crucial resource for linguists and anthropologists interested in the Caucasian linguistic area, contributing to the preservation and understanding of these endangered languages.

Keywords

Kaynakça

Akın, G. (2023). Ethnolinguistic vitality of the Hemshin language [Doctoral dissertation, Middle East Technical University]. Middle East Technical University Theses and Dissertations Repository.
Akın, G. (2024). Ethnocultural identity in the absence of ethnolinguistic vitality: A study of Hemshin heritage communities in Turkey’s eastern Black Sea region. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 10(21), 27-38.
Bloomberg, L. D., & Volpe, M. (2019). Completing your qualitative dissertation: A road map from beginning to end (4th ed.). SAGE.
Bollmann, J. & Koch, W. G. (Eds.) (2001). Lexikon der Kartographie und Geomatik. 2 vols. Heidelberg: Spektrum.
Creswell, J. W. & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design choosing among five approaches. SAGE Publications.
Demirok, Ö. F. & Öztürk, B. (2015). The logophoric complementizer in Laz. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 26(2), 45-69.
Eberhard, D. M., Simons, G. F., & Fennig, C. D. (Eds.) (2025). Ethnologue: Languages of the World. Twenty-eighth edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version: https://www.ethnologue.com/about/
Eren, Ö. (2023). Morpho-syntactic variation in (Heritage) Laz [Doctoral dissertation, The University of Chicago].

Gündüz, A. (2002). Hemşinliler: Dil tarih kültür. Yeni Gözde Matbaası.
Haspelmath, M. & Tadmor, U. (Eds.) (2009). Loanwords in the world’s languages: A comparative handbook. Walter de Gruyter.
Lameli, A., Kehrein, R., & Rabanus, S. (Eds.) (2010). Language and space: An international handbook o linguistic variation Volume 2: Language mapping Part I. De Gruyter Mouton.
Kaya, N. (2014). Hopa Hemsinlis: History, language and identity [Master’s thesis, Sabancı University].
Kırzıoğlu M. F. (1976). Osmanlının Kafkas Ellerini Fethi. Ankara. Klaproth, J. (1823). Asia Polyglotta. Paris.
Kojima, G. & Avcı Bucaklişi, İ. (2003). Lazca Gramer/Lazuri Grameri/Laz Grammar. Chiviyazıları Yayınevi.
Matras, Y. (2010). Language contact. Cambridge University Press.
Moseley, C. (ed.). (2010). Atlas of the world’s languages in danger. UNESCO.
Öztürk, B. (2019). The loss of case system in Ardeshen Laz and its morphosyntactic consequences. STUF-Language Typology and Universals, 72(2), 193-219.
Salminen, T. (2007). Endangered languages in Europe. In M. Brezinger (Ed.) Language diversity endangered (pp. 205-232). Mouton de Gruyter.
Simonian, H. H. (ed.). (2007). The Hemshin: History, society and identity in the Highlands of Northeast Turkey. Routledge.
Taylan, E. & Öztürk, B. (2014). Transitivity in Pazar Laz. Acta Linguistica Hungarica, 61(3), 271-296.
Ünlü, Z., & Hewitt, B. G. (Eds.). (2023). Lazuri: An endangered language from the Black Sea. Vernon Press.
Vaux, B. (2007). Homshetsma: The language of the Armenians of Hamshen. In H. H. Simonian (Ed.) The Hemshin: History, society, and identity in the Highlands of Northeast Turkey (pp. 257-278). Routledge.
Yılmaz, R. (2003). Hemşin’in tarihi köklerine doğru. Kumsaati Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Dil Belgeleme ve Açıklama , Toplumsal Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Batuhan Çelik
0009-0003-0887-6154
Türkiye

Rızvan Güven
0009-0008-4881-7809
Türkiye

Mehmet Akkuş ^*
0000-0002-9604-1418
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

19 Kasım 2024

Kabul Tarihi

3 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 36 Sayı: 3 - Türkiye'de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek)

DOI

https://doi.org/10.18492/dad.1588200

IZ

https://izlik.org/JA75MY72AH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çelik, A. B., Güven, R., & Akkuş, M. (2026). Mapping Laz and Homshetsma in the Black Sea region: Kemalpaşa. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 36(3 - Türkiye’de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek), 345-379. https://doi.org/10.18492/dad.1588200