Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Elazığ'da konuşulan Kurmançça ve Zazaca arasında metin düzeyindeki karşılıklı anlaşılabilirlik

Yıl 2025, Cilt: 36 Sayı: 3 - Türkiye'de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek), 97 - 120, 27.01.2026

Bilgit Sağlam , Fatih Özek , Ahmet Buran , Charlotte Gooskens

https://doi.org/10.18492/dad.1696092

Öz

Bu çalışma, Kurmançça ve Zazaca arasındaki karşılıklı anlaşılabilirliği incelemektedir. Araştırma sahası olarak, her iki dilin birlikte konuşulduğu Elâzığ ili seçilmiştir. Katılımcılar, Kurmançça veya Zazacanın ana dil olarak konuşulduğu 9 ilçe merkezinde öğrenim gören, 14-19 yaş arası ortaokul ve lise öğrencilerinden oluşmaktadır. Her ilçe merkezinden 27 katılımcı olmak üzere toplamda 243 kişilik bir örneklem grubu oluşturulmuştur. Katılımcıların test dilini anlama düzeyleri, B1 seviyesine uygun metinlerle hazırlanan testler aracılığıyla metin düzeyinde değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca, katılımcıların test dilini ne kadar anladıkları sorularak algısal anlaşılabilirlikleri (perceived/estimated intelligibility) ölçülmüş ve karşılıklı anlaşılabilirliği etkileyebilecek dil dışı faktörler incelenmiştir. Bu bağlamda, katılımcıların test diline maruz kalma düzeyleri ve bu dile yönelik tutumları Likert ölçeği kullanılarak ölçülmüştür. Sonuçlar, Kurmançça ve Zazaca arasındaki karşılıklı anlaşılabilirliğin her iki dil için de %40’ın altında kaldığını göstermiştir. Ayrıca, test diline yönelik tutumlarla işlevsel testlerden elde edilen sonuçlar arasında anlamlı bir fark bulunmazken, test diline maruziyet ile işlevsel test sonuçları arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kurmançça Zazaca karşılıklı anlaşılabilirlik kaydedilmiş metin testi.

Proje Numarası

118K304

Kaynakça

  • Akkuş, M. & Sağın Şimşek, Ç. (2021). Interjections as signals of mutual intelligibility in Turkish-Azeri receptive multilingual communication. Turkic Languages 25(2), 191 – 209.
  • Aratemür, Y. (2011). Arkaik kaynaklardan modern kaynaklara Zazaca ve Zazalar. In Murat Varol (Ed.), I. Uluslararası Zaza Dili Sempozyumu (pp. 270–285). Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  • Arpa, A. (2012). Zazaca’nın Kürtçe’yi anlama yeterliliği. In Murat Varol (Ed.), II. Uluslararası Zaza Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (pp. 541–554). Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  • Arslan, İ. (2018). Zaza dilinde lehçe farklılıkları. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi 7(4). 51–66.
  • Andrews, P. A. (2002). Ethnic groups in the Republic of Turkey. Dr. Ludwig Reichert Verlag.
  • Buran, A. & Yüksel Çak, B. (2012). Türkiye’de Diller ve Etnik Gruplar. Akçağ Yayınları.
  • Delsing, L. & Lundin-Åkesson, K. (2005). Håller språket ihop Norden? En forskningsrapport om ungdomars förståelse av danska, svenska och norska [Does the language keep together the Nordic countries? A research report of mutual comprehension between young speakers of Danish, Swedish and Norwegian]. Nordic Council of Ministers.
  • Gippert, J. (1996). Die hsitorische Entwicklung der Zaza-Sprache. Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma: Dımıli-Kırmanc-Zaza 10, 148–154.
  • Golubović, J. & Gooskens, C. (2015). Mutual intelligibility between West and South Slaviclanguages. Russian Linguistics 39(3), 351-373.
  • Gooskens, C. (2006). Linguistic and extra-linguistic predictors of inter-Scandinavianintelligibility. In Jeroen van de Weijer & Bettelou Los (eds.), Linguistics in the Netherlands 23, 101–113.
  • Gooskens, C. (2007). The Contribution of Linguistic Factors to the Intelligibility of Closely Related Languages. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 28(6), 445–467.
  • Gooskens, C. (2013). Experimental methods for measuring intelligibility of closely related language varieties. In R. Bayley, R. Cameron, & C. Lucas (Eds.), The Oxford handbook of sociolinguistics (pp. 195–213). Oxford University Press.
  • Gooskens, C. (2018). Dialect intelligibility. In Charles Boberg, John Nerbonne & Dominic Watt (eds.), Handbook of dialectology (pp. 204–218). Wiley-Blackwell.
  • Gooskens, C. (2024). Mutual Intelligibility between Closely Related Languages. De Gruyter Mouton.
  • Gooskens, C. & van Heuven, V. J. (2017). Measuring cross-linguistic intelligibility in the Germanic, Romance and Slavic language groups. Speech Communication 89, 25–36.
  • Gooskens, C. & van. Heuven, V. J. (2019). How well can intelligibility of closely related languages in Europe be predicted by linguistic and non-linguistic variables? Linguistic Approaches to Bilingualism 10(3). 351–379.
  • Heper, M. (2007). The State and Kurds in Turkey: The question of assimilation. Palgrave Macmillan.
  • Hickerson, H., Turner, G. D. & Hickerson, N. P. (1952). Testing procedures for estimation transfer of information among Iroquois dialects and languages. International Journal of American Linguistics 18(1), 1–8.
  • Işısağ, K. U. & Demirel, Ö. (2010). Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin Konuşma Becerisinin Gelişiminde Kullanılması. Eğitim ve Bilim, 35(156), 190-204.
  • Kehl-Bodrogi, K. (1998). “Wir sind ein Volk!”: Identitätspolitiken unter den Zaza (Türkei) in der europäischen Diaspora. Sociologus Neue Folge / New Series 48(2), 111–135.
  • Keskin, M. (2010). Zazaca üzerine notlar. In Herkesin bildiği sır: Dersim – Tarih, Toplum, Ekonomi, Dil ve Kültür (pp. 1–16). İletişim Yayınları.
  • Kluge, A. (2007). RTT Retelling Method: An Alternative Approach to Intelligibility Testing. SIL Electronic Work Papers 2008.
  • Koç, S. (2011). Zazacanın dünya dilleri arasındaki konumu ve yeri. In Murat Varol (Ed..), I. Uluslararası Zaza Dili Sempozyumu Bildiri Kitabı (pp. 497–502). Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  • Lewis, M. P. & Simons, G. F. (2010). Assessing endangerment: Expanding Fishman’s GIDS. Revue Roumaine de Linguistique 55(2), 103–120.
  • Nahhas, R. W. & Kirkland, C. (2007). The Steps of Recorded Text Testing: A Practical Guide. Payap University
  • Öpengin, E. (2010). Türkiye’de Kürtçe’nin durumuna toplumdilbilmsel bir bakış ve anadilinde egitim. Birikim 252, 28–36.
  • Özek, F., Saglam, B. & Gooskens, C. (2021). Mutual intelligibility of a Kurmanji and a Zazaki dialect spoken in the province of Elazığ, Turkey. Applied Linguistics Review, 14(5), 1411-1449.
  • Öztürk, R. 2008. Dil, lehçe ve karşılıklı anlaşılabilirlik denemesi üzerine. In Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun armağanı, 386–393. Akçağ Yayınları.
  • Paul, L. (1998). The position of Zazaki among West Iranian languages. In Nicholas Sims-Williams (Ed.), Proceedings of the 3rd European Conference of Iranian Studies (held in Cambridge, 11–15th September 1995). Part I, Old and Middle Iranian Studies (pp. 163–176). Wiesbaden.
  • Pierce, J. E. (1952). Dialect distance testing in Algonquian. International Journal of American Linguistics 18, 208–218.
  • Schüppert, A., Hilton, N.H. & Gooskens, C. (2015). Introduction: Communicating across Linguistic Borders. Linguistics 53 (2), 211–17.
  • Sheyholislami, J. (2017). Language status and party politics in Kurdistan-Iraq: The case of Badini and Hawrami varieties. In Zeynep Arslan (Ed.), Zazaki – Yesterday, today and tomorrow: Survival and standardization of a threatened language (pp. 55–76). Wien Kultur.
  • Sağın-Şimşek, Ç. & König, W. (2012). Receptive multilingualism and language understanding: Intelligibility of Azerbaijani to Turkish speakers. The International Journal of Bilingualism 16. 315–331.
  • Sağın-Şimşek, Ç. (2014). Receptive multilingualism in Turkish-Turkmen academic counseling sessions. Applied Linguistics Review 5. 195–210.
  • Sağın-Şimşek, Ç. & Antonova Ünlü, E. (2019). A hearer-based analysis of Turkish-Azerbaijani receptive multilingual communication. Internatıonal Journal of Bilingualism 23(4), 843-855.
  • Sağın Şimşek, Ç. & Antonova Ünlü, E. & Akkuş, M. (2017). Türkçe-Kazakça algısal çok dilli iletişim üzerine bir inceleme. In N. Büyükkantarcıoğlu, Işıl Özyıldırım ve Emine Yarar (Ed..), 45. Yıl Yazıları (pp. 329-340) Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
  • Simons, G. F. & Fennig, C. D. (2017). Ethnologue (Languages of the world 17). SIL International.
  • Tang, C. & van Heuven, V.J. (2009). Mutual intelligibility of Chinese dialects experimentally tested. Lingua 119(5), 709–732.
  • Tekin, T. 2012. Türkçe ile Kazakça arasında karşılıklı anlaşabilirlik. In Emine Yılmaz & Nurettin Demir (eds.), Makaleler 3: Çağdaş Türk dilleri, 247–254. Ankara: TDK Yayınları
  • Uzun, N. E. (2012). Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri üzerine. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi 19(2), 113–132.
  • Varol, M. (2017). Üniversitelerdeki Zazaca araştırmalarına dair bir inceleme. In Gürhan Bilen Mehmet, Fuat Veysel İstemi & Bayram Kanarya (Eds.), Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi (pp. 593–597). Şarkiyat Vakfı.
  • Voegelin, C. F. & Harris, Z.S. (1951). Methods for determining intelligibility among dialects of natural languages. Proceedings of the American Philosophical Society 95(3), 322–329.
  • Zahn, C. J. & Hopper, R. (1985). Measuring language attitudes: The speech evaluation instrument. Journal of Language and Social Psychology 4(2), 113–123.

Assessing mutual intelligibility between Kurmanji and Zazaki spoken in Elazığ at text level

Yıl 2025, Cilt: 36 Sayı: 3 - Türkiye'de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek), 97 - 120, 27.01.2026

Bilgit Sağlam , Fatih Özek , Ahmet Buran , Charlotte Gooskens

https://doi.org/10.18492/dad.1696092

Öz

This study examines the mutual intelligibility between Kurmanji and Zazaki. The research area selected for this study is the province of Elâzığ, where both languages are spoken. Participants consist of middle and high school students aged between 14–19 from nine district centers where Kurmanji or Zazaki is spoken as native language. The study included a total of 243 participants, with 27 individuals selected from each district. The participants' intelligibility levels of the test language were assessed through text-based tests designed at the B1 proficiency level. The study measured participants' perceived intelligibility of the test language by asking how much they understood and examined extralinguistic factors that might influence mutual intelligibility. In this context, the participants’ exposure to the test language and their attitudes toward it were assessed using a Likert scale. The findings indicate that mutual intelligibility between Kurmanji and Zazaki remains below 40% for both languages. Furthermore, no significant difference was found between participants' attitudes toward the test language and their functional test results. However, a significant correlation was identified between exposure to the test language and functional test scores.

Anahtar Kelimeler

Kurmanji Zazaki mutual intelligibility recorded text testing.

Etik Beyan

Etik Kurul İzni gerekli (Var)

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

118K304

Teşekkür

This article is based on research conducted as part of the project titled Mutual Intelligibility Between Closely Related Local Languages in Elazığ, supported by TÜBİTAK 1001 Scientific and Technological Research Projects Funding Program. We gratefully acknowledge the support provided by TÜBİTAK.

Kaynakça

  • Akkuş, M. & Sağın Şimşek, Ç. (2021). Interjections as signals of mutual intelligibility in Turkish-Azeri receptive multilingual communication. Turkic Languages 25(2), 191 – 209.
  • Aratemür, Y. (2011). Arkaik kaynaklardan modern kaynaklara Zazaca ve Zazalar. In Murat Varol (Ed.), I. Uluslararası Zaza Dili Sempozyumu (pp. 270–285). Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  • Arpa, A. (2012). Zazaca’nın Kürtçe’yi anlama yeterliliği. In Murat Varol (Ed.), II. Uluslararası Zaza Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (pp. 541–554). Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  • Arslan, İ. (2018). Zaza dilinde lehçe farklılıkları. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi 7(4). 51–66.
  • Andrews, P. A. (2002). Ethnic groups in the Republic of Turkey. Dr. Ludwig Reichert Verlag.
  • Buran, A. & Yüksel Çak, B. (2012). Türkiye’de Diller ve Etnik Gruplar. Akçağ Yayınları.
  • Delsing, L. & Lundin-Åkesson, K. (2005). Håller språket ihop Norden? En forskningsrapport om ungdomars förståelse av danska, svenska och norska [Does the language keep together the Nordic countries? A research report of mutual comprehension between young speakers of Danish, Swedish and Norwegian]. Nordic Council of Ministers.
  • Gippert, J. (1996). Die hsitorische Entwicklung der Zaza-Sprache. Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma: Dımıli-Kırmanc-Zaza 10, 148–154.
  • Golubović, J. & Gooskens, C. (2015). Mutual intelligibility between West and South Slaviclanguages. Russian Linguistics 39(3), 351-373.
  • Gooskens, C. (2006). Linguistic and extra-linguistic predictors of inter-Scandinavianintelligibility. In Jeroen van de Weijer & Bettelou Los (eds.), Linguistics in the Netherlands 23, 101–113.
  • Gooskens, C. (2007). The Contribution of Linguistic Factors to the Intelligibility of Closely Related Languages. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 28(6), 445–467.
  • Gooskens, C. (2013). Experimental methods for measuring intelligibility of closely related language varieties. In R. Bayley, R. Cameron, & C. Lucas (Eds.), The Oxford handbook of sociolinguistics (pp. 195–213). Oxford University Press.
  • Gooskens, C. (2018). Dialect intelligibility. In Charles Boberg, John Nerbonne & Dominic Watt (eds.), Handbook of dialectology (pp. 204–218). Wiley-Blackwell.
  • Gooskens, C. (2024). Mutual Intelligibility between Closely Related Languages. De Gruyter Mouton.
  • Gooskens, C. & van Heuven, V. J. (2017). Measuring cross-linguistic intelligibility in the Germanic, Romance and Slavic language groups. Speech Communication 89, 25–36.
  • Gooskens, C. & van. Heuven, V. J. (2019). How well can intelligibility of closely related languages in Europe be predicted by linguistic and non-linguistic variables? Linguistic Approaches to Bilingualism 10(3). 351–379.
  • Heper, M. (2007). The State and Kurds in Turkey: The question of assimilation. Palgrave Macmillan.
  • Hickerson, H., Turner, G. D. & Hickerson, N. P. (1952). Testing procedures for estimation transfer of information among Iroquois dialects and languages. International Journal of American Linguistics 18(1), 1–8.
  • Işısağ, K. U. & Demirel, Ö. (2010). Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin Konuşma Becerisinin Gelişiminde Kullanılması. Eğitim ve Bilim, 35(156), 190-204.
  • Kehl-Bodrogi, K. (1998). “Wir sind ein Volk!”: Identitätspolitiken unter den Zaza (Türkei) in der europäischen Diaspora. Sociologus Neue Folge / New Series 48(2), 111–135.
  • Keskin, M. (2010). Zazaca üzerine notlar. In Herkesin bildiği sır: Dersim – Tarih, Toplum, Ekonomi, Dil ve Kültür (pp. 1–16). İletişim Yayınları.
  • Kluge, A. (2007). RTT Retelling Method: An Alternative Approach to Intelligibility Testing. SIL Electronic Work Papers 2008.
  • Koç, S. (2011). Zazacanın dünya dilleri arasındaki konumu ve yeri. In Murat Varol (Ed..), I. Uluslararası Zaza Dili Sempozyumu Bildiri Kitabı (pp. 497–502). Bingöl Üniversitesi Yayınları.
  • Lewis, M. P. & Simons, G. F. (2010). Assessing endangerment: Expanding Fishman’s GIDS. Revue Roumaine de Linguistique 55(2), 103–120.
  • Nahhas, R. W. & Kirkland, C. (2007). The Steps of Recorded Text Testing: A Practical Guide. Payap University
  • Öpengin, E. (2010). Türkiye’de Kürtçe’nin durumuna toplumdilbilmsel bir bakış ve anadilinde egitim. Birikim 252, 28–36.
  • Özek, F., Saglam, B. & Gooskens, C. (2021). Mutual intelligibility of a Kurmanji and a Zazaki dialect spoken in the province of Elazığ, Turkey. Applied Linguistics Review, 14(5), 1411-1449.
  • Öztürk, R. 2008. Dil, lehçe ve karşılıklı anlaşılabilirlik denemesi üzerine. In Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun armağanı, 386–393. Akçağ Yayınları.
  • Paul, L. (1998). The position of Zazaki among West Iranian languages. In Nicholas Sims-Williams (Ed.), Proceedings of the 3rd European Conference of Iranian Studies (held in Cambridge, 11–15th September 1995). Part I, Old and Middle Iranian Studies (pp. 163–176). Wiesbaden.
  • Pierce, J. E. (1952). Dialect distance testing in Algonquian. International Journal of American Linguistics 18, 208–218.
  • Schüppert, A., Hilton, N.H. & Gooskens, C. (2015). Introduction: Communicating across Linguistic Borders. Linguistics 53 (2), 211–17.
  • Sheyholislami, J. (2017). Language status and party politics in Kurdistan-Iraq: The case of Badini and Hawrami varieties. In Zeynep Arslan (Ed.), Zazaki – Yesterday, today and tomorrow: Survival and standardization of a threatened language (pp. 55–76). Wien Kultur.
  • Sağın-Şimşek, Ç. & König, W. (2012). Receptive multilingualism and language understanding: Intelligibility of Azerbaijani to Turkish speakers. The International Journal of Bilingualism 16. 315–331.
  • Sağın-Şimşek, Ç. (2014). Receptive multilingualism in Turkish-Turkmen academic counseling sessions. Applied Linguistics Review 5. 195–210.
  • Sağın-Şimşek, Ç. & Antonova Ünlü, E. (2019). A hearer-based analysis of Turkish-Azerbaijani receptive multilingual communication. Internatıonal Journal of Bilingualism 23(4), 843-855.
  • Sağın Şimşek, Ç. & Antonova Ünlü, E. & Akkuş, M. (2017). Türkçe-Kazakça algısal çok dilli iletişim üzerine bir inceleme. In N. Büyükkantarcıoğlu, Işıl Özyıldırım ve Emine Yarar (Ed..), 45. Yıl Yazıları (pp. 329-340) Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
  • Simons, G. F. & Fennig, C. D. (2017). Ethnologue (Languages of the world 17). SIL International.
  • Tang, C. & van Heuven, V.J. (2009). Mutual intelligibility of Chinese dialects experimentally tested. Lingua 119(5), 709–732.
  • Tekin, T. 2012. Türkçe ile Kazakça arasında karşılıklı anlaşabilirlik. In Emine Yılmaz & Nurettin Demir (eds.), Makaleler 3: Çağdaş Türk dilleri, 247–254. Ankara: TDK Yayınları
  • Uzun, N. E. (2012). Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri üzerine. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi 19(2), 113–132.
  • Varol, M. (2017). Üniversitelerdeki Zazaca araştırmalarına dair bir inceleme. In Gürhan Bilen Mehmet, Fuat Veysel İstemi & Bayram Kanarya (Eds.), Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi (pp. 593–597). Şarkiyat Vakfı.
  • Voegelin, C. F. & Harris, Z.S. (1951). Methods for determining intelligibility among dialects of natural languages. Proceedings of the American Philosophical Society 95(3), 322–329.
  • Zahn, C. J. & Hopper, R. (1985). Measuring language attitudes: The speech evaluation instrument. Journal of Language and Social Psychology 4(2), 113–123.
Toplam 43 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil İngilizce
Konular Dilbilim (Diğer)
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Bilgit Sağlam 0000-0003-0025-6375

Fatih Özek 0000-0002-7766-293X

Ahmet Buran 0000-0002-8430-1008

Charlotte Gooskens 0000-0002-0958-3682

Proje Numarası 118K304
Gönderilme Tarihi 11 Mayıs 2025
Kabul Tarihi 12 Ağustos 2025
Yayımlanma Tarihi 27 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Cilt: 36 Sayı: 3 - Türkiye'de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek)

Kaynak Göster

APA Sağlam, B., Özek, F., Buran, A., Gooskens, C. (2026). Assessing mutual intelligibility between Kurmanji and Zazaki spoken in Elazığ at text level. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 36(3 - Türkiye’de Tehlikedeki Diller Özel Sayısı (Konuk Editörler: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek) / Special Issue - Endangered Languages in Turkey (Guest Editors: Mehmet Akkuş, Çiğdem Sağın Şimşek), 97-120. https://doi.org/10.18492/dad.1696092

88x31.png

Bu eser


Dergi DOI:10.18492/dad