Araştırma Makalesi

Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu

Cilt: 37 Sayı: 1 29 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu

Öz

Bu çalışma, Türkçede biçimbilimsel olarak karmaşık yapıya sahip birleşik sözcüklerin anadili Türkçe olan tek dilli konuşucular tarafından gerçek zamanlı olarak nasıl işlemlendiğini incelemektedir. Bu amaçla, kök haldeki birleşik sözcükler anlamsal olarak geçirimli (ör. babaanne) ve geçirimsiz (ör. karakol) olarak ikiye ayrılıp anlamsal geçirimliliğin biçimbilimsel işlemleme üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. Maskelenmiş hazırlama yöntemiyle gerçekleştirilen sözcük tanıma testinde, birleşik sözcüklerin bileşenlerine verilen sözcük tanıma süreleri analiz edilerek bu sözcüklerin biçimbirimsel ayrıştırma mı yoksa bütünsel listeleme yoluyla mı işlemlendiği sorgulanmıştır. Bulgular; anlamsal olarak geçirimliliğin baş olmayan sözcükler hedef sözcük olduğunda herhangi bir etkisinin olmadığını, yani geçirimli ve geçirimsiz birleşik sözcüklerin biçimbirim bileşenlerine ayrıştırılarak işlemlendiğini göstermektedir. Öte yandan baş sözcüklerin hedef sözcük olarak kullanıldığı durumlarda ise anlamsal geçirimliliğin işlemleme örüntüsünü etkileyip farklı işlemleme modellerinin kullanılmasına neden olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar, birleşik sözcüklerin işlemlenmesinde anlamsal geçirimlilik ile baş sözcük arasında önemli bir ilişki olduğunu ve bu ilişkinin işlemleme örüntüsünü değiştirebildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bahçeşehir Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulundan 31.10.2024 tarihli ve E-85646034-604.01-92148 sayılı etik kurul onayı alınmıştır. Katılımcılar araştırma hakkında bilgilendirilmiş ve katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Kaynakça

  1. Aksu-Koç, A. (1994). Türkçede zaman, kip, durum ve görünüşün çocuklar tarafından edinimi. TÜBİTAK.
  2. Amenta, S., & Crepaldi, D. (2012). Morphological processing as we know it: An analytical review of morphological effects in visual word identification. Frontiers in Psychology, 3, 232. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2012.00232
  3. Anderson, S. R. (1992). A-morphous morphology. Cambridge University Press.
  4. Andrews, S., Vigliocco, G., & Avrutin, S. (2004). The role of semantic transparency in the processing of English compound words. Memory & Cognition, 32(2), 244-255. https://doi.org/10.3758/BF03196862
  5. Arcara, G., Semenza, C., & Bambini, V. (2014). Word structure and decomposition effects in reading. Cognitive Neuropsychology, 31(1-2), 184-218. https://doi.org/10.1080/02643294.2014.903915
  6. Aronoff, M. (1994). Morphology by itself: Stems and inflectional classes. MIT Press.
  7. Aslan, E., & Altan, A. (2006). The role of -(s)I in Turkish indefinite nominal compounds. Dil Dergisi, 131, 57-78. https://doi.org/10.1501/Dilder_0000000049
  8. Baayen, R. H., Lieber, R., & Schreuder, R. (1997). The lexical representation of compounds. In M. Walsh Dickey & S. Tunstall (Eds.), Proceedings of the 21st Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society (pp. 27-39). Berkeley Linguistics Society. https://doi.org/10.3765/bls.v21i1.1412

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuğun Dil Edinimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

30 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

2 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 37 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Şanlı, H., & Uygun, S. (2026). Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 37(1), 1-37. https://doi.org/10.18492/dad.1774303
AMA
1.Şanlı H, Uygun S. Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu. JLR. 2026;37(1):1-37. doi:10.18492/dad.1774303
Chicago
Şanlı, Hatice, ve Serkan Uygun. 2026. “Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 37 (1): 1-37. https://doi.org/10.18492/dad.1774303.
EndNote
Şanlı H, Uygun S (01 Haziran 2026) Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 37 1 1–37.
IEEE
[1]H. Şanlı ve S. Uygun, “Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu”, JLR, c. 37, sy 1, ss. 1–37, Haz. 2026, doi: 10.18492/dad.1774303.
ISNAD
Şanlı, Hatice - Uygun, Serkan. “Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 37/1 (01 Haziran 2026): 1-37. https://doi.org/10.18492/dad.1774303.
JAMA
1.Şanlı H, Uygun S. Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu. JLR. 2026;37:1–37.
MLA
Şanlı, Hatice, ve Serkan Uygun. “Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, c. 37, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-37, doi:10.18492/dad.1774303.
Vancouver
1.Hatice Şanlı, Serkan Uygun. Birleşik Sözcüklerin İşlemlenmesi: İki Kök Sözcükten Oluşan Birleşik Sözcüklerin Durumu. JLR. 01 Haziran 2026;37(1):1-37. doi:10.18492/dad.1774303