İşlevsel Edimbilim Yöntemiyle Dilsel Araçların İncelenmesi: bu, şu, o ve Dilin Gösterme Alanı

This study aims to investigate the deixes bu, şu, o in Turkish within the framework of Functional Pragmatics developed by Echlich and Rehbein since 1970s. The theory of Functional Pragmatics is based on the premise that language as an exchange of mental processes between speaker and hearer. Languages analysis within this theory includes the description of phonetic and syntactic apparatuses used in the discourse and the analysis of the mental processes of the speaker and the hearer considering the linguistic elements used to mediate their exchange. This study will analyze the different pragmatic functions bu, şu, o in the deictic fi eld, which is one of the fi ve fi elds where linguistic elements are analyzed, claiming that deictic procedures in Turkish should be analyzed in a threefold system according to their functions within the domains of the speaker, the hearer, and the other party. 

Bu çalışma Türkçe’deki bu, şu ve o adıllarını, dilsel araçların doğal konuşma ortamındaki işlevlerinden yola çıkılarak çözümlenebileceği temeline dayanan 70li yıllardan beri Ehlich ve Rehbein tarafından geliştirilmiş olan İşlevsel Edimbilim yöntemiyle incelemektedir. Dilin İşlevselci Edimbilim yöntemiyle çözümlenmesi önce söylem ortamında kullanılan dilsel araçların sesbilgisel ve sözdizimsel niteliklerinin tanımlanmasıyla başlamakta ve bu tanımlama daha sonra biçim-işlev ilişkisinin söylem ortamında konuşmacı ve dinleyicinin zihinsel eylemleri de analiz edilerek tamamlanmaktadır. Her dilsel birimin, dilin beş temel alanından simge alanı, gösterme alanı, yönlendirme alanı, operasyon alanı ve tasvir alanı birimine tekabül ettiği bu teoride bu, şu ve o barındırdıkları niteliklerle zamirleri içine alan ‘gösterme alanı’nda özel bir yere sahiptirler. Bu çalışmada Türkçe’de gösterme adıllarının konuşmacı ve dinleyiciye göre üç farklı boyut üzerinden işlev gördüğü tartışılacak ve Türkçe’de adılların gösterme alanındaki yerleri incelenerek belirlenecektir. Aynı zamanda bu ve şunun edimsel işlevlerinin aynı olmadığı ve gösterme alanı içinde kendilerine özgü dilsel amaçları yerine getirdikleri ortaya konulacaktır.