İncelik Kuramı ve Yüz Olgusu Bağlamında Çeviri Çalışmalarında İşlevsel-Edimbilimsel Eleştiri Yöntemi Uygulaması

Bu çalışmanın temel amacı, Brown ve Levinson’un incelik kuramı (1978, 1987) ve yüz çalışmalarının çeviri uygulamalarındaki yansımalarını House’un (1981, 1997, 1998, 2001) işlevsel-edimbilimsel modeli temelinde incelemektir. İşlevsel-edimbilimsel modelin kuramsal çerçevesine ilişkin olarak çalışma, kaynak metin ve erek metnin dil/metin, kesit dil (söylem alanı, söylem tarzı ve söylem doğası) ve metin türü olmak üzere üç temel düzey karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Çalışmadaki temel odaklanma, kişilerarası dil işlevi ve incelik kuramı ile olan yakın ilişkisi nedeniyle kesit dili üzerinedir. Çözümlemeler, kişilerarası ilişkilerde edimbilimsel anlamın bir parçası olarak yüz ve incelik kavramlarının hem dilbilimsel hem de kültürel açıdan büyük farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Hem dilbilimsel ve sosyokültürel metin arasındaki farkların hem de çeviri ve değerlendirme süreçlerinde süregelen sosyo-metinsel uygulamanın ayırdına varmak son derece önemlidir.

The primary concern of the present study is to trace the refl ections of Brown and Levinson’s politeness theory (1978, 1987), facework, in translation studies using 1981’s functional-pragmatic model (1981,1997, 1998, 2001). With regard to the theoretical framework of the functional-pragmatic model, the study is characterized by the comparison of the source text and the target text on three different levels: the levels of language/text, register (field, mode and tenor) and genre. The main emphasis is upon register analysis due its correlation with politeness and interpersonel language function. Our analyses show that the concept of face and politeness as part of pragmatic meaning in interpersonal relations is highly variable across both linguistic and cultural aspects. It is also highly important to be aware of the difference between linguistic and socio-cultural text, and the on-going social-textual practice both in the translation and evaluation processes.